अस्पतालमा सेवा छैन, उद्घाटनमा हतार ! फेटा घटनाको वास्तविकता के हो ?

कलैया, १५ कात्तिक । बाराको फेटा गाउँपालिका–३ मा नवनिर्मित १५ शय्याको आधारभूत अस्पताल उद्घाटन गर्ने विषयलाई लिएर उत्पन्न विवादले उग्र रूप लिएपछि शनिबार गाउँ नै तनावग्रस्त बन्यो। उद्घाटन कार्यक्रमको विरोधमा उत्रिएका स्थानीय र कार्यक्रम अघि बढाउन खोज्ने पक्षबीच विवाद चर्किँदै झडपमा परिणत हुँदा प्रहरीले गोली चलाएको छ। प्रहरीको गोली लागेर स्थानीय युवा आदित्य पासवान घाइते भएका छन् भने झडपमा प्रहरीसहित अन्य स्थानीयसमेत घाइते भएका छन्।

अस्पतालजस्तो जनताको आधारभूत स्वास्थ्य सेवासँग जोडिएको सार्वजनिक संरचनाको उद्घाटनलाई लिएर सुरु भएको विवाद अन्ततः तोडफोड, आगजनी र प्रहरीको गोली प्रहारसम्म पुग्नुले स्थानीय राजनीतिक तथा प्रशासनिक व्यवस्थापनमाथि गम्भीर प्रश्न उठाएको छ।

के थियो विवादको मुख्य कारण ?

फेटा गाउँपालिका–३ मा संघीय सरकारको अनुदानमा १५ शय्याको आधारभूत अस्पताल भवन निर्माण गरिएको हो। करिब १४ करोड ९८ लाख रुपैयाँको ठेक्कामा निर्माण भएको अस्पताल भवनको काम असोजमै सम्पन्न भएको भन्दै गाउँपालिका अध्यक्ष रुस्तम अन्सारीले कात्तिक १४ गते शनिबार उद्घाटन कार्यक्रम आयोजना गरेका थिए।

उद्घाटनका लागि राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) की नेतृ समीक्षा बास्कोटालाई प्रमुख अतिथिका रूपमा आमन्त्रण गरिएको थियो। दिउँसो २ बजे उद्घाटन गर्ने कार्यक्रम तय भएको थियो। बास्कोटा उद्घाटन कार्यक्रममा सहभागी हुन कलैयासम्म आइपुगेकी थिइन्।

तर अस्पताल भवन निर्माण भए पनि सञ्चालनका लागि आवश्यक पूर्वाधार, जनशक्ति र स्वास्थ्य सामग्रीको व्यवस्था पूरा नभएको भन्दै स्थानीयको एउटा समूहले उद्घाटनप्रति असन्तुष्टि जनायो।

स्थानीयको मुख्य माग अस्पताल भवनको उद्घाटनभन्दा पहिले त्यसलाई पूर्ण रूपमा सञ्चालनयोग्य बनाउनुपर्ने थियो। अस्पतालमा आवश्यक चिकित्सक, स्वास्थ्यकर्मी, बेड, उपकरण, विद्युत्, खानेपानी तथा अन्य आधारभूत सुविधाको व्यवस्था नगरी केवल भवन उद्घाटन गरेर शिलालेखमा नाम लेखाउने काम गर्नुको औचित्य नरहेको उनीहरूको तर्क थियो।

स्थानीयले अस्पतालको आवश्यक तयारी पूरा गरेर मात्रै उद्घाटन गर्नुपर्ने माग राख्दै आएका थिए। उद्घाटन कार्यक्रम रोक्नुपर्ने भन्दै केही स्थानीयले अघिल्लो दिन नै जिल्ला प्रशासन कार्यालयलाई समेत जानकारी गराएको बताइएको छ।

यता गाउँपालिका अध्यक्ष अन्सारीले भने निर्माण व्यवसायीले सम्झौताअनुसार भवन निर्माणको काम सम्पन्न गरिसकेकाले भवन उद्घाटन गर्न लागिएको र अस्पताल सञ्चालनका अन्य काम क्रमशः पूरा गरिने बताएका थिए।

कसरी सुरु भयो झडप ?

शनिबार बिहानैदेखि अस्पताल उद्घाटनको विषयलाई लिएर दुई पक्षबीच तनावको अवस्था सिर्जना भएको थियो। बिहान पूजापाठ गर्ने र दिउँसो औपचारिक उद्घाटन गर्ने कार्यक्रम थियो। तर वर्षाका कारण बिहानको पूजापाठ हुन सकेन।

दिउँसो उद्घाटन कार्यक्रमको तयारी भइरहेका बेला विरोधमा उत्रिएका स्थानीयले अस्पताल परिसरमा कालो झण्डा र खबरदारी लेखिएका प्लेकार्डसहित प्रदर्शन तथा नाराबाजी गर्न थाले।

अस्पताल सञ्चालनका लागि आवश्यक तयारी पूरा नभई उद्घाटन गर्न खोजिएको भन्दै उनीहरूले कार्यक्रम रोक्न दबाब दिए। केही प्रदर्शनकारीले उद्घाटनका लागि राखिएको शिलालेख र टेन्टमा तोडफोड गरेपछि स्थिति थप तनावपूर्ण बन्यो।

उद्घाटन गर्ने पक्ष र विरोध गर्ने पक्षबीच विवाद बढ्दै गएपछि दुवै समूहबीच झडप सुरु भयो। स्थिति नियन्त्रणमा लिन प्रहरीले लाठीचार्ज गरेपछि प्रदर्शनकारीबाट ढुंगामुढा भएको प्रहरीको भनाइ छ।

स्थानीयको भनाइअनुसार वर्षा भइरहेका बेला अस्पताल भवनमा ओत लाग्न खोजेका मानिसमाथि प्रहरीले लाठीचार्ज गरेपछि स्थिति थप बिग्रिएको थियो।

झडपका क्रममा प्रहरीले हवाई फायर गरेको बताइएको छ। तर प्रहरीको गोली लागेर स्थानीय आदित्य पासवान घाइते भएपछि घटनाले थप गम्भीर रूप लियो।

प्रहरीको गोली लागेर आदित्य घाइते, शल्यक्रियापछि अवस्था स्थिर

झडपका क्रममा प्रहरीको गोली लागेर स्थानीय धर्मेन्द्र पासवानका छोरा आदित्य पासवान घाइते भएका हुन्। उनी उद्घाटन कार्यक्रमका लागि टेन्ट व्यवस्थापनमा समेत खटिएको स्थानीयले बताएका छन्।

उनको शरीरको पछाडिको भाग (हिप) मा गोली लागेको बताइएको छ। तत्काल उद्धार गरी उनलाई वीरगन्जस्थित नेशनल मेडिकल कलेजमा उपचारका लागि लगिएको थियो।

प्राप्त पछिल्लो विवरणअनुसार उनको शल्यक्रिया गरी गोली निकालिएको छ। प्रशासनिक अधिकारीहरूले चिकित्सकसँगको परामर्शपछि उनको स्वास्थ्य अवस्था स्थिर रहेको जानकारी दिएका छन्। थप उपचारका विषयमा समेत चिकित्सकहरूले आवश्यक परामर्श गरिरहेका छन्।

घटनामा प्रहरीको लाठीचार्जबाट स्थानीय ५५ वर्षीय लालबाबु साहसहित अन्य केही स्थानीय घाइते भएका छन्। ढुंगामुढा लागेर प्रहरीतर्फ पनि तीनदेखि पाँच जनासम्म घाइते भएको विभिन्न विवरणमा उल्लेख छ।

तोडफोड र आगजनी, दर्जनभन्दा बढी मोटरसाइकल क्षतिग्रस्त

झडपले उग्र रूप लिएपछि अस्पताल परिसरमा तोडफोड र आगजनीसमेत भएको छ। प्रदर्शनकारीले अस्पतालको शिलालेख फुटाउनुका साथै उद्घाटनका लागि तयार पारिएको टेन्टमा क्षति पुर्‍याएका छन्।

अस्पताल भवनका झ्यालढोका तथा सिसासमेत फुटाइएको छ। घटनाका क्रममा करिब १० वटा मोटरसाइकलमा आगजनी भएको प्रशासनिक विवरणमा उल्लेख छ। तीमध्ये केही सुरक्षाकर्मीका, केही सरकारी तथा केही स्थानीय कर्मचारीका निजी मोटरसाइकल रहेको बताइएको छ।

झडपका क्रममा अस्पताल परिसरमा रहेका स्वास्थ्यकर्मी तथा केही सुरक्षाकर्मीलाई उद्धार गर्नुपरेको थियो।

सार्वजनिक स्वास्थ्य संस्थाको उद्घाटनलाई लिएर भएको विवादमा सार्वजनिक सम्पत्तिमा क्षति पुग्नु र सर्वसाधारण तथा सुरक्षाकर्मी घाइते हुनुले घटनाको गम्भीरता थप बढाएको छ।

प्रहरीले आदेशबिना गोली चलाएको आशंका, छानबिन सुरु

घटनापछि प्रहरीको बल प्रयोग र गोली प्रहारबारे प्रश्न उठेको छ। बाराका प्रमुख जिल्ला अधिकारी खडानन्द अधिकारीका अनुसार घटनामा कुन प्रहरीले कसको आदेशमा गोली चलायो भन्ने विषयमा अनुसन्धान सुरु गरिएको छ।

उनका अनुसार गोली चलाउनुअघि प्रमुख जिल्ला अधिकारी र जिल्ला प्रहरी प्रमुखलाई जानकारी गराइएको थिएन। प्रहरीले भने स्थिति नियन्त्रणमा लिन एक राउन्ड हवाई फायर गरिएको जानकारी मधेश प्रदेश प्रहरी कार्यालयलाई गराएको थियो।

तर हवाई फायर गरिएको भनिए पनि त्यस क्रममा स्थानीय आदित्य पासवानलाई गोली लागेर घाइते हुनुले प्रहरीको बल प्रयोगको औचित्य र गोली प्रहारको अवस्थाबारे गम्भीर प्रश्न उठाएको छ।

घटनाको अनुसन्धानका लागि मधेश प्रदेश प्रहरी कार्यालयले वरिष्ठ प्रहरी उपरीक्षक (एसएसपी) प्रभु प्रसाद ढकालको नेतृत्वमा तीन सदस्यीय छानबिन समिति गठन गरेको छ। समितिमा प्रहरी उपरीक्षक भुवनेश्वर प्रसाद साह र प्रहरी निरीक्षक जटाशंकर यादव सदस्य रहेका छन्।

समितिलाई सात दिनभित्र प्रतिवेदन बुझाउन निर्देशन दिइएको छ। घटनामा गोली चलेको कारण, प्रहरीको भूमिका र झडपको समग्र अवस्थाबारे समितिले अनुसन्धान गर्नेछ।

त्यस्तै, घटनास्थलमा सुरक्षा कमान्ड सम्हालेका इलाका प्रहरी कार्यालय प्रसौनीका प्रहरी निरीक्षक सुमन लामालाई जिम्मेवारीबाट हटाइएको र उनको भूमिकाबारे समेत अनुसन्धान हुने बताइएको छ।

राजनीतिक विवाद र प्रशासनिक व्यवस्थापनमाथि प्रश्न

फेटा गाउँपालिकाको अस्पताल उद्घाटन विवादलाई केवल एउटा औपचारिक कार्यक्रमको विवादका रूपमा मात्रै हेर्न मिल्ने अवस्था छैन। यस घटनाले स्थानीय तहमा विकास निर्माणका काम, सार्वजनिक संरचनाको सञ्चालन, राजनीतिक प्रतिस्पर्धा र जनताको सरोकारलाई कसरी सम्बोधन गर्ने भन्ने विषयमा समेत बहस सिर्जना गरेको छ।

एकातिर गाउँपालिका अध्यक्षले निर्माण सम्पन्न भएको अस्पताल भवन उद्घाटन गर्न खोजेको बताएका छन् भने अर्कोतिर स्थानीयले अस्पताल सञ्चालनका लागि आवश्यक जनशक्ति र पूर्वाधार तयार नभएसम्म उद्घाटन नगर्नुपर्ने माग राखेका थिए।

अस्पताल निर्माणमा ठूलो रकम खर्च भइसकेको अवस्थामा त्यसलाई जनताको स्वास्थ्य सेवामा प्रयोगमा ल्याउनु आवश्यक छ। तर भवन निर्माण सम्पन्न हुनु र अस्पताल पूर्ण रूपमा सञ्चालनयोग्य हुनु फरक विषय हुन्। आवश्यक चिकित्सक, स्वास्थ्यकर्मी, औषधि, उपकरण र अन्य सुविधाको सुनिश्चितता नगरी भवन उद्घाटनमा मात्रै जोड दिँदा स्थानीयको असन्तुष्टि बढ्नु स्वाभाविक देखिन्छ।

अर्कोतर्फ, असन्तुष्टि र विरोध व्यक्त गर्ने नाममा सार्वजनिक सम्पत्तिमा तोडफोड तथा आगजनी हुनु पनि स्वीकार्य हुन सक्दैन। विरोधलाई शान्तिपूर्ण र मर्यादित बनाउनुका साथै प्रहरीले पनि भीड नियन्त्रण गर्दा आवश्यक संयमता र कानुनी मापदण्ड पालना गर्नुपर्ने हुन्छ।

विशेषगरी प्रहरीको गोली लागेर एक स्थानीय युवा घाइते भएपछि बल प्रयोगको औचित्य, गोली चलाउने प्रहरीको पहिचान र आदेशको अवस्थाबारे निष्पक्ष छानबिन हुनु आवश्यक देखिएको छ।

अब मुख्य प्रश्न : अस्पताल कहिले सञ्चालनमा आउँछ ?

फेटा गाउँपालिकामा भएको घटनाले एउटा महत्त्वपूर्ण प्रश्नसमेत खडा गरेको छ—करोडौँ रुपैयाँ खर्च गरेर निर्माण गरिएको अस्पताल भवन स्थानीय जनताको स्वास्थ्य सेवामा कहिले र कसरी प्रयोगमा आउँछ ?

स्थानीयले उठाएको अस्पताल सञ्चालनको तयारीसम्बन्धी प्रश्नलाई सम्बोधन गर्नु गाउँपालिका र सम्बन्धित सरकारी निकायको जिम्मेवारी हो। अस्पतालमा आवश्यक जनशक्ति, उपकरण, औषधि र स्वास्थ्य सेवाको सुनिश्चितता गर्दै तत्काल सञ्चालनमा ल्याउने वातावरण बनाउनुपर्ने माग स्थानीयस्तरमा उठिरहेको छ।

त्यस्तै, प्रहरीको गोली लागेर घाइते भएका आदित्य पासवानको उपचारको सम्पूर्ण जिम्मेवारी सरकारले लिनुपर्ने, घटनामा घाइते भएका अन्य व्यक्तिको उपचार गर्नुपर्ने तथा सार्वजनिक सम्पत्तिमा भएको क्षतिको निष्पक्ष अनुसन्धान हुनुपर्ने मागसमेत उठेको छ।

अस्पताल उद्घाटनको सामान्य विवादले हिंसात्मक रूप लिएर एक युवा गोलीको सिकार हुनु र सार्वजनिक सम्पत्तिमा क्षति पुग्नु राज्यका लागि गम्भीर विषय हो। अब घटनाको निष्पक्ष छानबिन, दोषीमाथि कानुनी कारबाही, पीडितलाई न्याय र अस्पतालको प्रभावकारी सञ्चालन नै फेटा घटनाको समाधानका मुख्य आधार बन्नुपर्ने देखिन्छ।