निर्वाचन मिति नतोकिँदै उम्मेदवार छनोटमा रास्वपा

काठमाडौं, ३० असोज । स्थानीय तहको निर्वाचनको मिति औपचारिक रूपमा घोषणा नहुँदै राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) ले उम्मेदवार छनोट प्रक्रिया अघि बढाएको छ। निर्वाचन आउनुअघि नै उम्मेदवारको खोजी, मूल्याङ्कन र नेतृत्व विकासमा जुटेको रास्वपाको यो कदमलाई स्थानीय तहमा संगठन विस्तार र चुनावी तयारीसँग जोडेर हेर्न सकिन्छ।

रास्वपाले आगामी स्थानीय निर्वाचनलाई लक्षित गर्दै ‘क्यान्डिडेट क्लब’ को अवधारणा अघि सारेको छ। पार्टीले उम्मेदवार बन्न इच्छुक व्यक्तिको आवेदन संकलन, नेतृत्व विकाससम्बन्धी प्रशिक्षण र विभिन्न मापदण्डका आधारमा मूल्याङ्कन गर्ने प्रक्रिया तय गरेको छ। पार्टीले यसलाई योग्य, सक्षम र जनउत्तरदायी उम्मेदवार छनोट गर्ने प्रयासका रूपमा प्रस्तुत गरेको छ।

निर्वाचनको मिति घोषणा भएपछि मात्र उम्मेदवार खोज्न थाल्दा हतारमा निर्णय गर्नुपर्ने अवस्था आउन सक्ने भएकाले रास्वपाले अग्रिम तयारीलाई प्राथमिकता दिएको देखिन्छ। तर उम्मेदवार छनोटको प्रक्रिया सुरु गर्नु र निर्वाचन आयोगले औपचारिक रूपमा निर्वाचन कार्यक्रम घोषणा गर्नु फरक विषय हुन्।

उम्मेदवार छनोटमा चार चरणको मूल्याङ्कन

रास्वपाले सार्वजनिक गरेको कार्यविधिअनुसार उम्मेदवार छनोटमा चारवटा प्रमुख पक्षलाई समेटिएको छ।

* क्यान्डिडेट क्लब: उम्मेदवार बन्न इच्छुक व्यक्तिको आवेदन संकलन र प्रारम्भिक विवरण परीक्षण।

* लिडरसिप एकेडेमी: नेतृत्व क्षमता, स्थानीय शासन र सार्वजनिक जिम्मेवारीसम्बन्धी ज्ञानको मूल्याङ्कन।

* जनसम्पर्क र राजनीतिक सक्रियता: स्थानीय समुदायसँगको सम्बन्ध, लोकप्रियता र संगठनात्मक सक्रियताको परीक्षण।

* आन्तरिक प्रारम्भिक निर्वाचन: पार्टीभित्रको सहभागितामूलक प्रक्रियाबाट आकाङ्क्षीको मूल्याङ्कन।

प्रकाशित कार्यविधिअनुसार नेतृत्वसम्बन्धी परीक्षालाई २५ प्रतिशत, जनसम्पर्क तथा राजनीतिक सक्रियतालाई २५ प्रतिशत, समावेशितालाई १० प्रतिशत र आन्तरिक प्रारम्भिक निर्वाचनलाई ४० प्रतिशत भार दिइएको छ।

मिति घोषणा नहुँदै प्रक्रिया सुरु गर्नुका मुख्य कारण

योग्य उम्मेदवार खोज्न पर्याप्त समय जुटाउने

७५३ स्थानीय तह र हजारौँ वडामा उम्मेदवार छनोट गर्नु ठूलो संगठनात्मक काम हो। अन्तिम समयमा मात्रै प्रक्रिया सुरु गर्दा सबै स्थानमा योग्य व्यक्तिको पहिचान, मूल्याङ्कन र छनोट गर्न कठिन हुन सक्छ। त्यसैले अग्रिम तयारीले यो काम व्यवस्थित बनाउन सहयोग पुर्‍याउन सक्छ।

स्थानीय तहमा संगठन विस्तार गर्ने

रास्वपाले यसअघि २०७९ सालको स्थानीय तह निर्वाचनमा भाग लिएको थिएन। त्यसैले स्थानीय तहमा आफ्नो उपस्थिति विस्तार गर्नु र वडा तहसम्म नेतृत्व तयार पार्नु उसका लागि महत्त्वपूर्ण संगठनात्मक चुनौती हो। उम्मेदवार छनोट प्रक्रिया त्यस दिशाको एउटा कदमका रूपमा देखिन्छ।

व्यक्तिभन्दा विधिलाई प्राथमिकता दिने प्रयास

रास्वपाले मापदण्ड, प्रशिक्षण र आन्तरिक निर्वाचनमा आधारित छनोट प्रणाली अघि सारेको छ। यसले उम्मेदवार छनोटमा व्यक्तिगत पहुँच वा नेतृत्वको निर्णयको प्रभाव घटाउने लक्ष्य राखेको देखिन्छ। तर यो लक्ष्य व्यवहारमा कति सफल हुन्छ भन्ने कुरा कार्यान्वयन र प्रक्रियाको निष्पक्षताबाट निर्धारण हुनेछ।

नागरिकसँग प्रत्यक्ष संवाद बढाउने

रास्वपाले अक्टोबर ६ देखि देशभरका ७५३ वटै स्थानीय तहमा पुग्ने अभियान घोषणा गरेको थियो। पार्टीका अनुसार अभियानको उद्देश्य नागरिकका कुरा सुन्नु, स्थानीय नेतृत्व छनोट प्रक्रिया बुझाउनु र सरकारका कामबारे जानकारी दिनु पनि हो। यसले उम्मेदवार छनोटलाई संगठन विस्तार र नागरिकसँगको सम्बन्ध सुदृढ गर्ने अभियानसँग जोडेको देखिन्छ।

के यो निर्वाचनको मिति घोषणा हुनु बराबर हो?

राजनीतिक दलले आफ्ना आन्तरिक गतिविधि, सदस्यता व्यवस्थापन र उम्मेदवार छनोटको तयारी निर्वाचनको औपचारिक मिति घोषणाअघि नै गर्न सक्छन्। रास्वपाले प्रक्रिया अघि बढाउनु भनेको निर्वाचनको मिति उसैले तोकेको वा निर्वाचन आयोगको औपचारिक कार्यक्रम सार्वजनिक भइसकेको भन्ने होइन।

यस विषयमा अर्को महत्त्वपूर्ण पक्ष पनि छ—अग्रिम उम्मेदवार छनोटले तयारीका लागि समय दिए पनि स्थानीय आवश्यकतासँग मेल खाने उम्मेदवार छनोट भयो कि भएन, आकाङ्क्षीबीच निष्पक्ष प्रतिस्पर्धा भयो कि भएन र स्थानीय नागरिकको सहभागिता कति रह्यो भन्ने प्रश्न खुला रहन्छ।

निष्कर्ष

स्थानीय तहको निर्वाचनको मिति घोषणा नहुँदै रास्वपाले उम्मेदवार छनोट प्रक्रिया सुरु गर्नुको मुख्य कारण निर्वाचनको तयारीलाई अन्तिम समयसम्म नपर्खी अग्रिम रूपमा व्यवस्थित गर्नु, योग्य नेतृत्वको खोजी गर्नु र स्थानीय तहमा पार्टीको संगठन विस्तार गर्नु हो। पार्टीले सार्वजनिक गरेको कार्यविधिले यसलाई मापदण्डमा आधारित र सहभागितामूलक बनाउने लक्ष्य देखाउँछ।

तर यसको वास्तविक प्रभाव प्रक्रिया सुरु गरेको समयले मात्र होइन, छनोटको पारदर्शिता, स्थानीय जनताको विश्वास र छनोट भएका उम्मेदवारको क्षमता तथा जवाफदेहिताले निर्धारण गर्नेछ।