1OneSamachar.Comविश्वसनीय समाचार, सत्य तथ्य
तपाईंको शहर, तपाईंको समाचारOneSamachar.Com · सत्य, तथ्य र निष्पक्ष समाचार
⚙️ व्यवस्थापन

प्रधानमन्त्री वालेन्द्र शाहको भारत भ्रमण : यी हुन मुख्य एजेन्डा

५२६पाठक संख्या
४वास्तविक शेयर
५५एङ्गेजमेन्ट स्कोरⓘ
अर्को अंकका लागि ४ views
समाचार सुन्नुहोस्

प्रधानमन्त्री शाहको भ्रमणका क्रममा व्यापार, पारवहन, लगानी, ऊर्जा, हवाई सम्पर्क, पूर्वाधार विकास र दुई देशबीचको कनेक्टिभिटी मुख्य एजेन्डा रहनेछन्। भारतीय प्रधानमन्त्री मोदीसँग हुने औपचारिक वार्तामा यी विषयसँगै आपसी हितका क्षेत्रीय तथा अन्तर्राष्ट्रिय मुद्दामा पनि विचार आदानप्रदान हुने परराष्ट्र मन्त्रालयले जनाएको छ।

प्रधानमन्त्री वालेन्द्र शाहको भारत भ्रमण : यी हुन मुख्य एजेन्डा

काठमाडौं, ५ मंसिर। प्रधानमन्त्री वालेन्द्र शाह भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीको निमन्त्रणामा आइतबार (मंसिर ६ गते) दुईदिने राजकीय भ्रमणका लागि भारत जाँदै छन्। प्रधानमन्त्री बनेपछि उनको यो पहिलो भारत भ्रमण हो। नोभेम्बर २२ र २३ मा हुने भ्रमणलाई नेपाल–भारत सम्बन्ध सुधार, आर्थिक सहकार्य विस्तार र लामो समयदेखि छलफलमा रहेका द्विपक्षीय विषयलाई अघि बढाउने अवसरका रूपमा हेरिएको छ।

प्रधानमन्त्री शाहको भ्रमणका क्रममा व्यापार, पारवहन, लगानी, ऊर्जा, हवाई सम्पर्क, पूर्वाधार विकास र दुई देशबीचको कनेक्टिभिटी मुख्य एजेन्डा रहनेछन्। भारतीय प्रधानमन्त्री मोदीसँग हुने औपचारिक वार्तामा यी विषयसँगै आपसी हितका क्षेत्रीय तथा अन्तर्राष्ट्रिय मुद्दामा पनि विचार आदानप्रदान हुने परराष्ट्र मन्त्रालयले जनाएको छ।

भ्रमणको तयारीबारे परराष्ट्र मन्त्रालयले शुक्रबार सार्वजनिक गरेको कार्यक्रमअनुसार प्रधानमन्त्री शाह आइतबार नेपाल वायुसेवा निगमको नियमित उडानबाट नयाँदिल्ली प्रस्थान गर्नेछन्। उनीसँग अर्थमन्त्री डा. स्वर्णिम वाग्ले, परराष्ट्रमन्त्री शिशिर खनाल, प्रधानमन्त्रीका प्रमुख सल्लाहकार कुमार ब्यञ्जनकारसहित सरकारी अधिकारी, निजी क्षेत्रका प्रतिनिधि र सञ्चारकर्मी रहनेछन्।

सरकारी प्रतिनिधिमण्डलमा ३४ जना रहनेछन् भने निजी क्षेत्रका ५२ जना व्यवसायी पनि आफ्नै खर्चमा भ्रमणमा सहभागी हुनेछन्। भ्रमणलाई औपचारिक कूटनीतिक भेटघाटसँगै आर्थिक साझेदारी विस्तार गर्ने अवसरका रूपमा उपयोग गर्ने सरकारको तयारी छ।

किन जाँदै छन् प्रधानमन्त्री शाह भारत ?

नेपाल र भारतबीच भौगोलिक निकटता, खुला सीमा, व्यापार, पारवहन, ऊर्जा, सुरक्षा, पर्यटन र सांस्कृतिक सम्बन्धका कारण बहुआयामिक सम्बन्ध रहँदै आएको छ। तर दुई देशबीच लामो समयदेखि समाधान हुन नसकेका सीमा विवाद, व्यापार घाटा, हवाई प्रवेश मार्ग, ऊर्जा व्यापार र ठूला पूर्वाधार आयोजनाजस्ता विषय पनि छन्।

प्रधानमन्त्री शाहको भ्रमणको एउटा प्रमुख उद्देश्य यी सम्बन्धलाई थप व्यवस्थित र परिणाममुखी बनाउनु हो। नेपालले भारतसँग आर्थिक सहयोग, अनुदान तथा सहुलियत ऋण, लगानी र पूर्वाधार निर्माणमा थप सहकार्यको अपेक्षा गरेको छ।

विशेषगरी नेपालको बढ्दो व्यापार घाटा कम गर्ने, नेपाली वस्तु तथा सेवाले भारतीय बजारमा सहज पहुँच पाउने वातावरण बनाउने, ऊर्जा निर्यात विस्तार गर्ने र अन्तर्राष्ट्रिय उडानका लागि थप हवाई प्रवेश मार्ग उपलब्ध गराउने विषय नेपालका प्राथमिकतामा छन्।

यस अर्थमा भ्रमणलाई केवल औपचारिक शिष्टाचार भेटका रूपमा नभई आर्थिक तथा विकास साझेदारीका विषयमा सहमति खोज्ने कार्यमुखी भ्रमणका रूपमा हेरिएको छ।

मोदीसँग एक्लाएक्लै र प्रतिनिधिमण्डलस्तरीय वार्ता

प्रधानमन्त्री शाहले सोमबार (मंसिर ८ गते) भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीसँग भेटवार्ता गर्ने कार्यक्रम छ। सुरुमा दुवै प्रधानमन्त्रीबीच करिब ३० मिनेट एक्लाएक्लै छलफल हुनेछ। त्यसपछि दुवै देशका प्रतिनिधिमण्डलबीच औपचारिक वार्ता हुनेछ।

वार्तामा व्यापार, पारवहन, लगानी, ऊर्जा, कनेक्टिभिटी र पूर्वाधार विकासका विषय प्राथमिकतामा रहनेछन्। नेपाल र भारतबीच जारी सहकार्यलाई थप प्रभावकारी बनाउने तथा नयाँ आयोजनामा सहमति खोज्ने विषयमा छलफल हुने अपेक्षा गरिएको छ।

वार्तापछि दुवै प्रधानमन्त्रीले संयुक्त पत्रकार सम्मेलन गर्नेछन्। त्यसपछि भारतीय प्रधानमन्त्री मोदीले प्रधानमन्त्री शाहको सम्मानमा दिवाभोज आयोजना गर्ने कार्यक्रम छ।

प्रधानमन्त्री शाहले भारतीय राष्ट्रपति द्रौपदी मुर्मूसँग शिष्टाचार भेट गर्नेछन्। भारतीय विदेशमन्त्री एस. जयशंकरले पनि प्रधानमन्त्री शाहसँग छुट्टै भेट गर्ने कार्यक्रम रहेको छ।

नेपालको मुख्य चासो : थप हवाई प्रवेश मार्ग

प्रधानमन्त्री शाहको भारत भ्रमणमा सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण उपलब्धि हुन सक्ने विषयमध्ये थप हवाई प्रवेश मार्गको विषयलाई लिइएको छ।

नेपालले लामो समयदेखि महेन्द्रनगर, भैरहवा, नेपालगन्ज र जनकपुर क्षेत्रबाट अन्तर्राष्ट्रिय उडानका लागि थप हवाई प्रवेश मार्ग उपलब्ध गराउन भारतसँग आग्रह गर्दै आएको छ। अहिले अधिकांश अन्तर्राष्ट्रिय उडान सिमरा प्रवेश मार्ग प्रयोग गरेर नेपाल प्रवेश गर्ने गरेका छन्।

विशेषगरी भैरहवास्थित गौतमबुद्ध अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल र पोखरा अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थललाई प्रभावकारी रूपमा सञ्चालन गर्न थप हवाई मार्ग आवश्यक रहेको नेपालले बताउँदै आएको छ।

महेन्द्रनगर हुँदै पश्चिम नेपाल प्रवेश गर्ने हवाई मार्ग र भैरहवाका लागि प्रस्तावित मार्गबारे भारतसँग सकारात्मक छलफल भइरहेको नेपाली अधिकारीहरूले बताएका छन्। यस भ्रमणमा त्यससम्बन्धी समझदारी हुन सक्ने अपेक्षा गरिएको छ।

तर हवाई मार्ग उपलब्ध गराउने विषयमा प्राविधिक पक्षसमेत जोडिएकाले तत्कालै नियमित उडान सञ्चालन हुने गरी सबै विषय टुङ्गिने निश्चित छैन। हवाई मार्गको उचाइ, दिशा, सुरक्षा र सञ्चालन प्रक्रियासम्बन्धी प्राविधिक सहमति आवश्यक पर्नेछ।

नेपालका लागि थप हवाई प्रवेश मार्ग उपलब्ध भएमा भैरहवा र पोखरा विमानस्थलको व्यावसायिक सम्भावना बढाउन सहयोग पुग्न सक्छ। यसले पर्यटन प्रवर्द्धन तथा अन्तर्राष्ट्रिय हवाई सम्पर्क विस्तारमा पनि योगदान पुर्‍याउने अपेक्षा छ।

आर्थिक प्याकेज र विकास आयोजनामा सहमतिको अपेक्षा

भ्रमणका क्रममा भारतले नेपालका लागि आर्थिक सहयोग प्याकेज घोषणा गर्न सक्ने अपेक्षा गरिएको छ। नेपालले भारतसँग अनुदान तथा सहुलियत ऋणमार्फत करिब दुई अर्ब अमेरिकी डलर बराबरको सहयोग उपलब्ध गराउन आग्रह गर्दै आएको समाचारमा उल्लेख छ।

यद्यपि भ्रमणका क्रममा कति रकमको सहयोग घोषणा हुन्छ वा कुन आयोजनामा लगानी गर्ने सहमति हुन्छ भन्ने विषय अन्तिम रूपमा सार्वजनिक भइसकेको छैन।

भारतको सहयोगमा निर्माणाधीन तथा प्रस्तावित विकास आयोजनालाई गति दिने, सम्पन्न आयोजनाको उद्घाटन गर्ने र नयाँ आयोजनाको शिलान्यास गर्ने कार्यक्रम पनि भ्रमणको कार्यसूचीमा राखिएको छ।

सम्भावित कार्यक्रमअन्तर्गत:

- अयोध्या–जनकपुर सीधा रेल सम्पर्कको उद्घाटन

- काभ्रेको पनौतीस्थित नेपाल प्रहरी एकेडेमीको नयाँ भवन उद्घाटन

- दार्चुलामा निर्माण भएको पुल उद्घाटन

- भैरहवास्थित एकीकृत जाँच चौकी (आईसीपी) उद्घाटन

- भारतको सहयोगमा सञ्चालन हुने नयाँ विकास आयोजनाको शिलान्यास

यी आयोजनासम्बन्धी कार्यक्रम भ्रमणको तयारीमा रहेका अधिकारीहरूबाट सार्वजनिक भएका विवरणमा आधारित छन्। अन्तिम कार्यक्रम र उद्घाटनको स्वरूप औपचारिक घोषणाबाट पुष्टि हुनेछ।

ऊर्जा व्यापार र जलविद्युत् सहकार्य

नेपाल–भारत सम्बन्धमा ऊर्जा सहकार्य पछिल्लो समय महत्त्वपूर्ण विषय बनेको छ। नेपालले वर्षायाममा उत्पादन हुने अतिरिक्त विद्युत् भारत तथा बंगलादेशसम्म निर्यात गर्दै आएको छ। आगामी दिनमा विद्युत् निर्यातको परिमाण बढाउने नेपालको चाहना छ।

भ्रमणका क्रममा भारतमा थप विद्युत् निर्यात गर्ने, बंगलादेशसम्म विद्युत् व्यापार विस्तार गर्ने र जलविद्युत् आयोजनामा भारतीय लगानी तथा सहकार्य बढाउने विषयमा छलफल हुने अपेक्षा गरिएको छ।

नेपालले भारतमा वार्षिक १ हजार ६५० मेगावाटभन्दा बढी विद्युत् निर्यात विस्तार गर्ने लक्ष्यसहित छलफल अघि बढाउन चाहेको छ। बंगलादेशमा हाल निर्यात भइरहेको ४० मेगावाट विद्युत्को परिमाण बढाउने विषय पनि नेपालको चासोमा छ।

भारतले नेपालका जलविद्युत् आयोजनामा लगानी विस्तार गर्न चाहेको छ। भारतीय कम्पनीसँग सम्बन्धित केही आयोजनामा देखिएका अवरोध हटाउने विषय पनि भारतको प्राथमिकतामा रहन सक्ने अधिकारीहरूको भनाइ छ।

तर पञ्चेश्वर बहुउद्देश्यीय आयोजना भने लामो समयदेखि पानी बाँडफाँट र लाभको बाँडफाँटसम्बन्धी विवादका कारण अघि बढ्न सकेको छैन। यस भ्रमणबाट त्यसमा ठोस सहमति हुने सम्भावना कम रहेको समाचारमा उल्लेख छ।

शिक्षा, स्वास्थ्य, कृषि र खेलकुदमा समझदारी

प्रधानमन्त्री शाहको भ्रमणका क्रममा दुई देशबीच विभिन्न क्षेत्रमा सहकार्यसम्बन्धी समझदारीपत्र आदानप्रदान गर्ने कार्यक्रम पनि छ।

परराष्ट्र मन्त्रालयका अनुसार शिक्षा, स्वास्थ्य, कृषि, खेलकुद, विपद् व्यवस्थापन र मानव संसाधन विकासलगायत क्षेत्रमा सहकार्यका विषय समेटिनेछन्।

नेपालले भारतका प्रतिष्ठित शैक्षिक संस्था भारतीय व्यवस्थापन संस्थान (आईआईएम) र भारतीय प्रविधि संस्थान (आईआईटी) का शाखा नेपालमा स्थापना गर्ने प्रस्ताव पनि अघि सारेको छ।

त्यस्तै नेपाली खेलकुद, विशेषगरी क्रिकेटको विकासका लागि प्राविधिक तथा लजिस्टिक सहयोग, कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) क्षेत्रमा सहकार्य र कृषि तथा स्वास्थ्य क्षेत्रमा क्षमता अभिवृद्धिका विषयमा पनि छलफल भइरहेको बताइएको छ।

यी विषयमा कुन स्तरको सहमति हुन्छ भन्ने कुरा भ्रमणपछि सार्वजनिक हुने संयुक्त वक्तव्य तथा समझदारीपत्रबाट स्पष्ट हुनेछ।

निजी क्षेत्रसँगको व्यापार मञ्च

प्रधानमन्त्री शाहले सोमबार नेपाल–भारत व्यापार मञ्चलाई सम्बोधन गर्ने कार्यक्रम छ। उक्त कार्यक्रममा दुवै देशका उद्योगी, व्यवसायी तथा लगानीकर्ताको सहभागिता रहनेछ।

प्रधानमन्त्रीले नेपालमा उपलब्ध लगानीका अवसर, सरकारको आर्थिक नीति, लगानीमैत्री वातावरण निर्माणका प्रयास र सम्भावित व्यावसायिक क्षेत्रबारे भारतीय लगानीकर्तालाई जानकारी गराउने अपेक्षा गरिएको छ।

नेपालका लागि भारत प्रमुख व्यापारिक साझेदार भए पनि दुई देशबीचको व्यापारमा नेपालको घाटा ठूलो छ। नेपाली उत्पादनले भारतीय बजारमा सहज पहुँच पाउने, गैरभन्सार अवरोध कम गर्ने र नेपाली वस्तु तथा सेवाको निर्यात बढाउने विषय निजी क्षेत्रको मुख्य चासो रहँदै आएको छ।

व्यापार मञ्चले दुई देशका निजी क्षेत्रबीच प्रत्यक्ष सम्पर्क बढाउने र लगानीका नयाँ सम्भावना पहिचान गर्ने अपेक्षा गरिएको छ । 

कुन विषयमा तत्काल ठोस उपलब्धि कठिन?

प्रधानमन्त्री शाहको भारत भ्रमणमा सबै विषयमा एकैपटक सहमति हुने अपेक्षा गर्नु व्यावहारिक देखिँदैन। दुई देशबीच लामो समयदेखि विवादित रहेका केही विषयमा तत्काल ठोस उपलब्धि हासिल गर्न कठिन हुन सक्ने कूटनीतिक विश्लेषण छ।

यस्ता विषयमा मुख्यतः

- कालापानी, लिपुलेक र लिम्पियाधुरासहितको सीमा विवाद

- नेपालको बढ्दो व्यापार घाटा

- व्यापार तथा पारवहनसम्बन्धी जटिलता

- नेपाली नागरिकको भारतीय सेनामा भर्तीसम्बन्धी अग्निपथ योजना

- पञ्चेश्वर बहुउद्देश्यीय आयोजना

- ऊर्जा तथा जलस्रोतको लाभ बाँडफाँट

नेपालले आफ्नो नयाँ राजनीतिक नक्सामा लिम्पियाधुरा, लिपुलेक र कालापानी समेटेको छ। भारतले भने उक्त नक्सालाई स्वीकार गरेको छैन। यो विषय दुई देशबीचको संवेदनशील कूटनीतिक मुद्दा रहँदै आएको छ।

नेपालमा यसअघि पनि विभिन्न प्रधानमन्त्रीको भारत भ्रमणका क्रममा सीमा विवाद समाधानको विषय उठ्ने गरेको छ। तर अहिलेसम्म त्यसको स्थायी समाधान हुन सकेको छैन। यसपटक प्रधानमन्त्री शाहले सीमा विवादलाई कुन रूपमा उठाउँछन् भन्ने विषय पनि चासोका साथ हेरिएको छ।

त्यसैगरी सन् २०२० देखि रोकिएको नेपाली नागरिकको भारतीय सेनामा भर्तीसम्बन्धी विषय र पञ्चेश्वर आयोजनामा पनि तत्काल सहमति हुने सम्भावना कम रहेको समाचारमा उल्लेख छ।

भ्रमणको कार्यतालिका

| मिति            | कार्यक्रम                               

 मंसिर ७, आइतबार | दिउँसो १:४५ बजे नेपाल वायुसेवा निगमको उडानबाट नयाँदिल्ली प्रस्थान    

मंसिर ८, सोमबार | भारतीय प्रधानमन्त्री मोदीसँग भेटवार्ता तथा प्रतिनिधिमण्डलस्तरीय छलफल 

मंसिर ८, सोमबार | भारतीय राष्ट्रपतिसँग शिष्टाचार भेट                                   

मंसिर ८, सोमबार | संयुक्त पत्रकार सम्मेलन तथा दिवाभोज                                  

मंसिर ८, सोमबार | नेपाल–भारत व्यापार मञ्चलाई सम्बोधन                                   

मंसिर ८, सोमबार | साँझ ६:३५ बजे नेपाल फर्कने                                           

परराष्ट्र मन्त्रालयले सार्वजनिक गरेको भ्रमण तालिकामा आधारित।

भ्रमणको सफलता कसरी मापन होला ?

प्रधानमन्त्री शाहको भारत भ्रमणलाई नेपालको राष्ट्रिय हित र आर्थिक आवश्यकताका दृष्टिले महत्त्वपूर्ण अवसरका रूपमा हेरिएको छ। तर भ्रमणको सफलता भेटघाट, संयुक्त वक्तव्य वा समझदारीपत्रको सङ्ख्याले मात्र मापन हुने छैन।

नेपालले वर्षौंदेखि उठाउँदै आएका हवाई प्रवेश मार्ग, व्यापार घाटा, ऊर्जा निर्यात, लगानी र पूर्वाधार विकासका विषयमा कति ठोस प्रगति हुन्छ भन्ने कुराले भ्रमणको उपलब्धि निर्धारण गर्नेछ।

विशेषगरी भैरहवा र पोखरा अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलका लागि थप हवाई मार्ग उपलब्ध गराउने विषयमा ठोस सहमति भएमा त्यसले नेपालको पर्यटन र हवाई यातायात क्षेत्रमा दीर्घकालीन प्रभाव पार्न सक्छ। ऊर्जा निर्यात र भारतीय बजारमा नेपाली उत्पादनको पहुँच विस्तारमा प्रगति भएमा नेपालको अर्थतन्त्रलाई पनि लाभ पुग्न सक्छ।

अर्कोतर्फ, सीमा विवाद, व्यापार असन्तुलन र अन्य संवेदनशील विषयमा नेपालले आफ्नो धारणा स्पष्ट रूपमा राख्न सक्नु पनि भ्रमणको महत्त्वपूर्ण पक्ष हुनेछ।

प्रधानमन्त्री शाहको दुईदिने भारत भ्रमणले नेपाल–भारत सम्बन्धलाई नयाँ गति दिन्छ वा विगतका भ्रमणझैँ प्रतिबद्धतामै सीमित रहन्छ भन्ने कुरा वार्तापछि सार्वजनिक हुने सहमति, संयुक्त वक्तव्य र त्यसको कार्यान्वयनले देखाउनेछ।

वान समाचार
यस समाचारका रिपोर्टर

वान समाचार

यस रिपोर्टरद्वारा प्रकाशित समाचार र रिपोर्टहरू हेर्नुहोस्।

📰 २३७ प्रकाशित समाचार
प्रोफाइल र सबै समाचार

टिप्पणीहरू

0 प्रकाशित टिप्पणी
अहिलेसम्म कुनै प्रकाशित टिप्पणी छैन।